Amerikan İç Savaşı ve Yörüklere Yapılan Eziyetler

Amerika iç Savaşından dolayı

Niye Yörüklere eziyeti yapıldı

Bu insanlar binlerce yıl kışın ovalarda

Yazında yaylaklarda

Sürülerini peşinde koşan

Yörüklerin Kısa Videosu

Tüm hüküm sürmüş devletler

Bunlara kuçak açmış

Nedeni ise değişmeyen bir kural var

40 koyundan 1 sini vergi olarak devlete vergisin vermek

Ekime müsait olmayan 

(Zaten dağlar öyle)

Nüfusu az olup da 

Ovada boş arazilerin değerlendirmesi

Ördükleri kilimleri ve yaptıkları peynirleri

Pazarlara satılması ile ekonomin canlanmasına faydaları olan halk

Bende Adana'lıyım ve Yörüm 

(Yani Koyun ve Davar güden, konargöçer bir ailenin çocuğuyum)

Kısa okumak isteyenler için

Ve uzun okumak isteyenler olmak 2 bölümde derledim

Dadaloğlu Kısa Video

Tarık Başçıl  _    18 Nisan 2026

Not: 

Kırmızı yazılı kelime gördüğünüzde tıklar iseniz

Sizi "Vikipedi" e yönlendirir

Onun hakkında daha fazla bilgiye ulaşmış olursunuz

★★★★★★★

Dadaloğlu _ Cem Karaca

Videosu

★★★★★★★

Amerikan iç savaşının başlaması ile birlikte

İngilizler çok ciddi bir problemle karşı karşıya olduklarını fark ettiler.

Dünya tekstil piyasasının neredeyse tamamı onların elindeydi

Fakat esas sorun dünyanın birincil pamuk tedarikçisinin Amerika olmasıydı.

Pamuk Tarlası

Ne zaman biteceği belli olmayan 

Bir iç savaş

İngilizlerin uzun vadedeki karını 

Ve hegemonyasını darmadağın edecekti.

Üretim tesisleri duracak

Yatırımlar boşa gidecekti.

Zira pamuk olmadığında 

Tekstilden bahsedilemezdi.

İç savaş uzadıkça pamuk tedariki azaldı

Haliyle İngilizler büyük bir şevkle dünyada pamuk tarımı yapılacak

Diğer arazileri araştırmaya başladılar.

Dönemin şartları içerisinde 

Pamuk üretimi ziyadesiyle

Hassas birtakım iklim 

Ve su koşullarını gerektiriyordu.

İngilizler Çukurova’yı keşfettiler.

İngiliz temsilciler Sultan Abdülaziz’e konuyu açtıklarında

Abdülaziz yekten kabul etti.

Zira pamuk üretiminin ekonomik getirisi fevkaladeydi.

İngilizler derslerine iyi çalışmışlar
Çukurova’yı derinlemesine tetkik etmişlerdi.

Arazi pamuk üretmeye uygundu
Fakat üç büyük sorun vardı:

– Çukurova bataklıktı
– Çukurova’da tarım yapacak nüfus yoktu
– Osmanlı sınırlarında pamuk üretimini bilen kimse yoktu.

Bataklık

İngilizler bataklık problemini
Pamuk üretimini bilen insan teminini çözebileceklerine söz verdiler.

Fakat tarım yapacak nüfus probleminin çözümünü Abdülaziz’e bıraktılar.

Abdülaziz ve saray görevlileri
Muhtemelen İngilizlerin verdiği ipucuyla
Fevkalade bir çözüm buldu.

Yörükler
Gerekirse kuvvet marifetiyle
İskan edilerek ovaya indirilecekti.

Hızlıca ferman çıkarıldı
Derviş Paşa komutasındaki dördüncü ordu gemilerle uğurlandı.

Paşanın görevi basitti

İki bin yıldan fazla süredir yazın dağlara çıkıp

Kışın eteklere inen ve hayvancılık yaparak geçinen konar göçer
Yörükler ovaya indirilecek.

Derviş paşa nispetle makul bir adamdı
O yüzden evveliyatında Yörükleri ikna etmeye çalıştı.

Aşiret reisleriyle toplantılar tertip edildi
Gerekçeler söylendi.

Fakat Yörüklerin cevabı olumsuzdu
Devlete bir ziyanları dokunmamıştı.

Ancak şimdi koca bir ordu buraya tehditkarca gönderilmişti
Gururları incitilmişti
Savaş başladı.

Dadaloğlu “Ferman padişahınsa dağlar bizimdir!” dedi.

Gururlu insanlardı
Ruhları şad oldu.

Çatışmalar 9 ay sürdü
Binlerce insan kılıçtan geçirildi.

Kozan
Kadirli
İslahiye
Yüreğir
Ceyhan gibi 

Yeni kazalar ve çok sayıda kasabalar kuruldu.

Bataklığın, sineğin içinde yaşamaya mahkum edilen
Yörükler etraflarına baktıklarında garip ağaçların

Tüm ovaya dikildiğini gördüler
Daha önceden tanımadıkları

Meyve vermeyen
Ne işe yaradığını anlayamadıkları

Bu tropik ağaçlara garip şeklinden
Telaffuz etmekte zorlandıkları adından dolayı “Gariptos” dediler.

İngilizler sözlerini tutuyordu
Dünya üzerinde suyu en çok seven ağaçlardan olan okaliptüs ağacını
On binlerce sayıda olmak üzere tüm Çukurova’ya dikmişlerdi.

Akabinde Mısır’dan binlerce yıllık tarım tecrübesi olan
Çiftçiyi Adana’ya getirerek
Yörüklere tarımı öğrettiler.

Adana’da halen var olan yoğun
Arap nüfusunun kaynağı bu çiftçilerdir.

İlk getirildiklerine “siz neden buradasınız?” diye soran
Yörüklere hepsi aynı cevabı vermiştir.

“Fellah”
Arapça’da “Çiftçi” anlamına gelen bu sözcük
Yörükler tarafından benimsenmiştir.

Hala
Bu gün dahi Çukurova’daki Arap soylarına fellah denir.

★★★★★★★

Uzun Okumak İsteyenler İçin

Fırkanın kuruluşu 1853’te yapılan Kırım Savaşı’na dayanır. 

Bu savaş sırasında çekilen asker sıkıntısı

Cebelibereket ile (Gâvur dağları, bugünkü Amanos dağları) 

Kozan dağları arasındaki bölgelerden de asker istenmesine yol açmıştı. 

Ancak bu istek, bu bölgelerdeki aşiretlerin devlete muhalefeti sebebiyle gerçekleşmemişti. 

Savaştan sonra Osmanlı hükümeti 

Hem orduya yeni asker kaynakları temin etmek

Hem de bölgeyi itaat altına alıp güvenliği sağlamak

Eşkıyalığa son vermek

Vergileri düzenli bir şekilde almak

Birçok karışıklığa yol açan konar göçer teşekkülleri 

Yerleşik hayata geçirip 

Ziraatı teşvik etmek için 

Bir askerî güç oluşturma kararı almış

Bu güce de 

Fırka-i Islâhiyye denmişti.

Faaliyet sahasI

İskenderun’dan Maraş ve Elbistan’a, Kilis’ten Niğde ve Kayseri’ye, Adana eyaletinden Sivas eyaleti sınırına kadar olan bölgeleri kapsayan 

Fırka-i Islâhiyye’nin başına 

Dördüncü Ordu kumandanı Derviş Paşa

Halkla ilgili işleri görmek üzere de Ahmed Cevdet Paşa tayin edildi. 

Fırka, Balkan isyanlarında kullanılan

Büyük kısmı Batı Anadolu zeybekleri

Bir kısmı da Arnavut askerlerinden oluşan 

Yedi tabur yanında Girit ve Adana’dan gelen taburlarla 

Hassa ikinci süvari alayından oluşan toplam 

On beş tabur piyade

İki süvari alayı ve 500-600 kadar da Çerkez

Gürcü ve Kürt atlılarından teşkil edilmişti. 

Masraflar için hazineden yeterli miktarda tahsisat ayrıldığı gibi 

Bir muhasebeci ile muhasebe kâtipleri

Tahrirat kâtipleri de fırkada görevlendirilmişti.

Yine bölgede yapılacak düzenlemeler için 

Tahrir, tapu, mal ve muhasebe memurlarından bir komisyon oluşturulmuştu. 

Ayrıca Fırka-i Islâhiyye’nin uyacağı bazı kurallar belirlenmiş

Fırkanın sevk ve idaresi

Islahat sırasında silâh kullanılıp kullanılmaması

Öncelikle halka devletin varlığının gösterilmesi ve devletin halka sevdirilmesi

Aşiret ve aile reislerinin bölge dışına nakledilmesi

Fırkaya yardımcı olanlara maaş bağlanması

Islah edilen yerlerin 

Devlet yönetimine uygun şekilde teşkilâtlandırılması

Vergi yükü fazla olan ahalinin vergilerinin 

Yeniden düzenlenmesi

Arazileri tapusuz olanlara tapularının verilmesi gibi hususlar tesbit edilmişti.

Derviş Paşa idaresindeki yedi tabur 

20 Mayıs 1865’te vapurla İstanbul’dan hareket ederek 

28 Mayıs 1865’te İskenderun’a vardı. 

Diğer tabur ve kuvvetler de bulundukları yerlerden buraya geldiler. 

İlk iş olarak Gâvur dağlarından ıslah ve iskâna başlandı. 

Önce Amik ovasında bulunan Reyhaniye aşireti yerleştirildi. 

Böylece Halep yolu emniyet altına alınmış oldu. 

Daha sonra Lece ile Hacılar nahiyesi arasındaki Kargılı’da ordugâh kuran Fırka-i Islâhiyye

Önemli bir geçit noktası olmasını göz önüne alarak 

Burada bir köy kurmaya karar verdi

Ordu adıyla bir yerleşim alanı meydana getirdi

Köye Hacılar nahiyesinden otuz hâne iskân edildi. 

Ayrıca çevredeki nahiyeler birleştirilerek bir kaza

Merkez olarak da Hassa adıyla bir kasaba teşkil edildi. 

Hassa kasabasına Hacılar

Tiyek ve Ekbaz nahiyelerinden birkaç yüz hâne getirilerek yerleştirildi. 

Bu arada isyan halinde bulunan 

Karafakılı aşireti itaat altına alındı.

Daha sonra Kilis ile Maraş arasında yaşayan 

Okçu İzzeddinlü ve Şeyhlü aşiretleri iskân edildi

Kendi adlarını taşıyan birer kasaba kuruldu

Bu yeni kasabalar Meydan ve Amikovası kasabalarıyla birleştirilerek bir kaza oluşturuldu

Bu sırada fırkayı teftişe gelen 

Şehzade İzzeddin Efendi’nin ismine izâfetle kazaya İzziye adı verildi.

Fırka-i Islâhiyye buradaki işlerini tamamladıktan sonra 

Gâvur dağları tarafında Nigolu Kalesi civarına geldi

Kaleyi tamire başladı. 

Bu arada bölgede mevcut Kerkütlü

Çerçili, Hanağzı

Kürtbahçesi

Eğintili

Keferdiz nahiyeleriyle 

Dumdum ovası aşiretleri birleştirilerek bir kaza oluşturuldu

Buraya fırkanın isminden dolayı İslahiye adı verildi. 

Ayrıca kaza merkezi olarak 

Aynı adla bir kasaba kuruldu

Delikanlı ve Çelikanlı aşiretlerinden yüzer hâne buraya yerleştirildi. 

Ardından İslahiye sancak merkezi olmak üzere İzziye

Hassa ve Bulanık kazaları birleştirilerek Maraş mutasarrıflığına bağlı bir kaymakamlık teşkil edildi. 

İslahiye kazasına bağlanan Dumdum ovası aşiretlerinden 

Delikanlı ve Çelikanlılar ise birçok köy kurulmak suretiyle iskân edildiler. 

Bu arada bölgenin en önemli aşiretlerinden olan

Beş oymağa ayrılmış bulunan Ulaşlı’ya bağlı 

Karayiğitoğulları

Kaypakoğulları

Çendoğulları

Alibekiroğulları

Kelmenoğulları itaat altına alındı

Böylece Gâvur dağlarının en önemli aşireti sindirilmiş oldu.

İslahiye kaymakamlığına bağlı kasaba ve aşiretlerin nüfus ve hâne miktarları 1866 tarihi itibariyle şu şekilde idi 

(BA, Yıldız Tasnifi, Ks. 18, Evr. nr. 553/410, Zrf. 93, Kar. 37):

	Müslim		Gayri Müslim		Kıptî
	Hâne	Nüfus	Hâne	Nüfus	Hâne	Nüfus
Nevâhî-i Selâse	190	483	14	41	--	--
Kerkütlü	227	457	--	--	--	--
Delikanlı	619	1836	--	--	--	--
Çelikanlı	372	987	--	--	--	--
TOPLAM	1408	3763	14	41	--	--
Karayiğitoğlu	103	268	14	33	--	--
Yarpuz	50	110	--	--	--	--
TOPLAM	1561	4141	28	74	--	--
Hacılar	557	1521	29	109	--	--
Tiyek	208	566	27	71	6	13
Ekbaz	208	545	29	95	2	3
TOPLAM	2534	6773	113	249	8	16
Kapulu	39	108	--	--	--	--
Keferdiz	255	504	1	4	--	--
GENEL TOPLAM	2828	7385	114	253	8	16

Cebelibereket’te ıslahat işini bitiren fırka 

Daha sonra Hacıosmanlı köyü civarında

Burası merkez olmak üzere 

Kıyı nahiyelerini (Kıyı köyleri) birleştirerek 

Bir kaza oluşturdu

Çukurova aşiretlerinden 

Tecirli

Cerid’in kışlak yerleriyle 

Ulaşlı’dan Çendoğlu nahiyesi bu kazaya bağlandı. 

Kaza merkezi olan Hacıosmanlı köyüne Tecirli

Cerid ve Ulaşlı aşiretlerinden bir miktar hâne iskân edilerek 

Buraya vaktiyle köyü kuran kişinin adından dolayı 

Osmaniye dendi. 

Bu arada Derviş ve Cevdet paşalar da 

Kendi isimlerine nisbetle Dervişiye ve Cevdetiye köylerini kurdular. 

Osmaniye idarî bakımdan Payas sancağına bağlandı.

Bunun ardından Kozan tarafına yönelen 

Fırka-i Islâhiyye

İlk iş olarak harap bir durumda bulunan 

Kars-ı Zülkadriyye (bugünkü Kadirli) kasabasını imar edip 

Çevre aşiretlerden bir kısmını buraya yerleştirdi. 

Ayrıca Kars dağlarında oturanlarla 

Çukurova aşiretlerinden isteyenlerin buraya yerleşmesine izin verildi. 

Bunun üzerine Kadirli’ye 600 hâneye yakın bir topluluk yerleşti

Kadirli idarî teşkilâtta

Daha sonra kurulan Kozan sancağına bağlı 

Bir kaza merkezi haline geldi

Buraya

Tatarlı

Sunbas

Savrun nahiyeleri bağlandı.

Kadirli kazası kurulduktan sonra 

Kozan üzerine yürüyen Fırka-i Islâhiyye Kozan dağlarını

Bu arada Kozanoğulları’nı da itaat altına alarak onları başta 

Yozgat

Sivas

Sinop

İstanbul

Kütahya

Konya

Kayseri

Develi

Tokat olmak üzere çeşitli yerlere sürdü. 

Ardından üç kazaya bölünen Kozan’ın 

Kozan-ı Şarkî olarak adlandırılan kısmındaki köyleri Sis’e (şimdiki Kozan)

Belenköy’e yakın olanları Belenköy kazasına

Haçin (bugünkü Saimbeyli) civarındakileri Haçin kazasına bağladı. 

Ceyhan nehri boyundaki aşiretler de 

Kadirli kazasına dahil edildi. 

Böylece Kozan sancağı 

Dört kazadan meydana gelen büyük bir sancak haline getirildi. 

Kaymakamlığına Mirlivâ Hüsnü Paşa’nın tayin edildiği 

Bu sancağın merkezi olarak da Sîs kasabası uygun görüldü.

1876 tarihinde Kozan sancağının kazaları, hâne ve nüfusu şöyle idi:

	Müslim		Gayri Müslim
	Hâne	Nüfus	Hâne	Nüfus
Sis	3486	8835	358	981
Belenköy	1744	5188	335	1194
Haçin	1491	4621	1738	5939
Kars-ı Zülkadriyye	2455	7929	97	477
TOPLAM	9176	26573	2528	8591

Kozan sancağı teşkil edildikten sonra 

Çukurova aşiretlerinin iskânına başlandı. 

Çukurova’nın en büyük aşireti olan 

Avşarlar yaylakları Uzunyayla

Sarız yöresine yerleştirildiler. 

Kozanoğulları’na yardımda bulunan 

Tatarlı muhacirleri Kadirli kasabasına

Kırıntılı aşireti

Lek ve Hacılar ile birlikte Kozan kazasının güney yönünde bulunan boş araziye iskân edildi. 

Bu arada Tecirli aşireti Ceyhan nehri boylarına

Cerid aşireti de Bulanık kazasına bağlı Haruniye’ye yerleştirildi. 

Adana ile Sîs arasındaki bölgede yaşayan 

Sırkıntı Türkmen aşireti ise 

Kışlak mahallerinde bırakılarak yaylakları olan 

İnderesi Kafkas muhacirlerine verildi. 

İskân edilen bütün aşiretlere 

Ziraat yapmaları için devlet tarafından 

Toprak tahsis edilerek bunlar sürekli iskâna teşvik edilmiştir.

Kozan ıslahatını tamamlayan 

Fırka-i Islâhiyye bölgede kolera çıkması üzerine faaliyetine son vermek zorunda kaldı

Sahası içinde olmasına rağmen 

Zeytun bölgesinin ıslahatını gerçekleştiremedi. 

İstanbul’a dönen Derviş ve Ahmed Cevdet paşalardan 

Derviş Paşa Lübnan’a Beşinci Ordu müfettişliğine

Cevdet Paşa da Halep’e vali olarak tayin edildi.

Cevdet Paşa

Fırka-i Islâhiyye’den ayrı olarak valiliği sırasında

Zeytun bölgesindeki ıslahatı tamamladı.

Altı ay gibi kısa bir zaman içinde gerçekleştirilen 

Bu icraat bütün Gâvur dağları

Zeytun ve Kozan bölgelerinin ıslahatının ve güvenliğinin sağlanmasıyla sonuçlandı. 

Bu bölgelerin ahalisi devlet idaresine alınarak 

Yeni şehirler ve köyler kurulduğu gibi devlete isyan eden aşiret beyleri ve ağalarının nüfuzları kırıldı. 

Gerçekleştirilen iskânla göçebe aşiretlerin yerleştirilmesi 

Çukurova’nın ziraata açılmasına

Ticaretin canlanmasına yol açtı. 

Devlet tarafından bazı kilit noktalara yaptırılan 

Kışlalar sayesinde bundan sonra çıkan 

Küçük çapta isyan hareketleri kolayca bastırıldı. 

Çukurova bugünkü hale gelmesini

Bu ıslahat hareketine borçludur.


Kaynaklar;
BA, İrade-Meclis-i Mahsûs, nr. 1256; Meclis-i Vâlâ, nr. 24169.
BA, İrade-Dahiliye, nr. 37922, 40353.
BA, Yıldız Tasnifi, Ks. 18, Evr. nr. 553/183(e), Zrf. 93, Kar. 35; Evr. nr. 553/183(ı), Zrf. 93, Kar. 35; Evr. nr. 553/327, Zrf. 93, Kar. 36; Evr. nr. 553/409, Zrf. 93, Kar. 37; Evr. nr. 553/410, Zrf. 93, Kar. 37.
Cevdet, Tezâkir, III, 109, 110, 111, 113, 117, 126, 127, 141, 142, 145, 150, 158, 245, 267 vd.
a.mlf., Ma‘rûzât, tür.yer.
Yusuf Halaçoğlu, “Fırka-i İslâhiye ve Yapmış Olduğu İskân”, TD, sy. 27 (1973), s. 1-20.
Paul Dumont, “1865 Tarihinde Güney-Doğu Anadolu’nun Islâhı” (trc. Bahaeddin Yediyıldız), TED, sy. 10-11 (1981), s. 369-394.

Blog dan Daha Farklı 

Derlemeye Ulaşmak İçin 

Aşağıdaki Link Adresine

Tıklayabilirsiniz 

https://xtarik.blogspot.com/