Bölünmüş Sınıf Deneyi _ Irkçılığın Doğuşu

İnsan ırklarının birbirlerine üstünlüğünü
Temel alan ırkçılık felsefesini

8 yaşındaki çocuklara anlatacak 

Bir öğretmen olsaydınız

Nasıl anlatırdınız?

Tarık Başçıl  _    7 Mart 2026

Not: 

Kırmızı yazılı kelime gördüğünüzde tıklar iseniz

Sizi "Vikipedi" e yönlendirir

Onun hakkında daha fazla bilgiye ulaşmış olursunuz

 

★★★★★★★

Duyarsam, Unuturum.
Görürsem, Hatırlarım.

Ama
Yaparsam, Öğrenirim.

Diyen Konfüçyus’un izinden giderek

Onlara bunu en iyi yaşatarak

Öğretebileceğini düşünüyor

Bir deney tasarlıyor.

Kısa Görsel Anlatımı

Günümüzde hala ırkçılık sebebiyle yaşanan ayrımcılıkların 

Dışlamaların ve hor görmelerin cinayetlerle sonuçlandığı korkunç bir dünyada yaşıyoruz.

Toplumların gelişmişlik düzeyleri farklılık gösterse de 

Irkçılığın yerleşmiş algılardan kurtulabilmesinin

Yeni nesilin eğitimiyle yakından ilişkili olduğu ise 

Göz ardı edilemez bir gerçek.

Bölünmüş Bir Sınıf

Jane Elliot

Lowa kasabasında ilk okul 3. sınıf öğrencilere öğretmenlik yapıyordu.

Elliot

Öğrencileriyle her ay 

Dünya’nın önemli liderlerini tanıştırıyordu.

Bir proje ile yaptıkları yenilikleri

Yönetim şekillerini, farklarını vs. anlatıyordu.

1968 yılının Şubat ayında da 

Dünya genelinde ırkçılığa karşı savaş vermiş 

Martin Luther King’i anlatmıştı.

Aradan iki ay geçmişti
4 Nisan 1968 günü gelip çatmıştı.

İşten dönmüş Elliot
Koltuğuna oturmuş haber kanallarında gezerken

Martin Luther King’in kaldığı otelin balkonunda
Silahla vurularak öldürüldüğü haberini gördü.

Irkçılığın ve tutuculuğun çok olduğu bu kasabada

Elliot

Öğrencilerinin bu konuyla ilgili sorduğu sorulara 

Ne yanıt vereceğini 

Kara kara düşünmeye başladı

Sonunda sekiz yaşındaki öğrencilerine
Bunu en güzel şekilde açıklamak

Anlatabilmek için 

Bir deney yapmaya karar verdi.

Deneyin 1. Aşaması
Derse girdiğinde tam da 

Elliot’un tahmin ettiği gibi oldu

Öğrencisi Steven Armsrong öğretmeni Jane Elliot’a
”O kralı neden vurdular?’‘ diye sordu.

Bunun üzerine Jane, tüm sınıfa;
”Bunu anlatmamı istiyor musunuz?” diye sorduğunda

Tüm sınıf koro halinde
”Evet” diye bağırdılar
Böylece bölünmüş sınıf deneyi başladı.

Jane Elliot

Öncelikle sınıfına Martin Luther’in
Irkçılık sebebiyle öldürüldüğünden bahsetti.

Ardından ırkçılığı benimsetmek için deneye başladı.

Öğrencilerin tümü beyaz tenliydi
Bu yüzden onlara ırkçılığı benimsetmek için
Başka bir yol düşünmüştü.

Nazilerde mavi gözlüler üstün ırkı
Kahverengi gözlüler ise

Yok edilmesi gerekenleri temsil ediyordu
Ölümleri göz renklerine göre karar veriliyordu.

Elliot da bundan yola çıkarak
Öğrencilerine ırkçılığın ten rengine değil

Aslında göz rengine göre 

Sınıflandırıldığını söyledi

Onlara mavi gözlü olanların
Kahverengi göz renginde olan kişilere göre
Daha üstün olduklarını söyledi.

Deneyin ilk gününde Elliot
Sayıları az olan mavi gözlü öğrencileri

Ayrılmak için
Onların koluna kahverengi bir kuşak bağladı
Onları sınıftaki ön sıralara oturttu.

Mavi gözlü öğrencilerin üstünlüğünün
Daha iyi anlaşılması için
Öğrencilerine mavi gözlülerin

Öğlende daha fazla yemek yiyebileceklerini
Teneffüsü daha uzun yapabileceklerini

Açılan orman spor salonuna girebileceklerini
Onların daha temiz olduğunu söyledi.

Mavi göz rengine sahip çocuklar
Daha ilk günden havaya girmiş

Kendilerinin üstün oldukları düşüncesiyle
Diğer arkadaşlarından uzak durmaya başlamışlardı.

Jane Elliot
Günün son saatlerinde bir sınav yapmaya karar verdi.

Yapılan sınavın sonuçlarına göre
Mavi gözlü öğrencilerin aldığı notlar

Bariz bir şekilde diğer öğrencilere göre oldukça yüksekti.

Bunun üzerinde mavi gözlü öğrencilerin
Daha zeki olduğunu söyledi.

Aslında olay tamamen özgüvendi
Ama çocukların bundan haberi bile yoktu.

Jane Elliot 
O gün çocuklara hiçbir şey söylemeden günü bitirdi.Bölünmüş Sınıf Deneyinin 2. Aşaması

Pazartesi günü olmuştu.

Mavi gözlü öğrenciler
Yine aynı özgüvenle
Sınıfa girip en ön sırada oturdular

Öğretmenleri Jane Elliot’ı beklediler.
Elliot, derse girdi
Bir açıklama yapacağını söyledi.

Onlardan özür dileyerek
Bir hata yaptığını

Asıl üstün ırkın kahverengi gözlüler olduğunu
Bunu düzeltmesi gerektiğini söyledi.

Mavi gözlü çocukların kolundaki kuşakları topladı
Kuşakları kahverengi gözlü çocukların koluna bağladı.

Ayrıcalıkların artık mavi gözlü öğrencilerde değil
Kahverengi gözlü öğrencilerde olduğunu söyledi
Onları övmeye başladı.

Jane Elliot
Cuma günü yaptığı deneyin

İlk aşamasında mavi gözlü öğrenciler
Diğer arkadaşlarına karşı sert davranışlar gösterirken

Deneyin ikinci kısmında kahverengi gözlü öğrencilerin
Mavi gözlü öğrencilere

Çok sert davranışlar göstermediğini gözlemledi.

Çünkü 

Kahverengi gözlü çocuklar
Bu ayrımın ne kadar kötü hissettirdiğini biliyorlardı.

Deneyin Sonunda
Aynı gün içerisinde Jane Elliot

Aslında bunun bir deney olduğunu
Tüm sınıfa açıkladı.

Göz renginin bir üstünlük olmadığını
Üstünlük taslamanın
Ayrımcılık yapmanın

Irkçılığın ta kendisi olduğunu
Öğrencilerine açıkladı
Öğrencilerinden birbirlerine sarılmalarını istedi.

Ardından sınıftan
Bu deney hakkında yazı yazmalarını istedi

Yazılan yazıları Martin Luther King’in eşine gönderdi.

Deneyin ardından ırkçılığın yaygın olduğu kasabadan
Velilerden çok tepki alsa da

Elliot
Deneylerine 6 yıl boyunca devam etti.

Yaşadığı bölgenin
Yüzde 80’i kendisine minnettar olduğunu söylerken

Yüzde 20’sinden eleştiriler aldı
Kendisine ”Zenci sevgilisi” gibi isimler takıldı.

Bu deney
Okul içerisinde kalmayıp gazete ve televizyonlarda yayınlandı.

Jane Elliot
Bu deneyle bir çok ödül aldı.

1970 yılında
”Bölünmüş Sınıf Deneyi” ardından

1996 yılında ”Mavi Gözler” adında 

bir başka belgesel filmi çekildi.

Ardından Elliot, 2016 yılında BBC’nin
”Dünyayı geliştiren 100 Kadın” isimli listesine eklendi.

Elliot’a birçok kişi

Masum çocuklar üzerinde 

Bu deneyin uygulanması 

Ne kadar doğru?

sorusunu sormuştu.

Elliot’ın cevabı ise yüzümüze bir tokat gibi vuruyordu:

”Bir günlüğüne yaşadıkları

Bu olayın onları 

Bu kadar derinden 

Etkilediğini düşünüyorsanız

O çocuklar çok şanslı.

Zira bunu bazı insanlar 

Ölene dek yaşadılar.

Deneyin uygulanış biçimi

Yaratabileceği olası psikolojik tahribatlar ile ilgili 

Etik tartışmalar devam ededursun

Su götürmez bir gerçeklik vardır

Çocuklar hayatları boyunca 

Unutamayacakları bir ders görmüşlerdir.

Çünkü Onlara Öğretilmemiş

Onlar Öğrenmişlerdir

Jane Elliot

Öğretmenlik yaptığı okulunda 

Bu deneyi bir gelenek haline getirir

Deneyi 1968- 1984 yılları arasında 

Her sene toplamda 450’yi aşkın çocuk üzerinde gerçekleştirir.

Jane’in ilk deneyinden üç yıl sonra 

Kuzey Iowa Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırmada

Sadece bu deneyden geçen çocukların değil

Jane’in okulunda okuyan tüm çocukların

Benzer yapıdaki tutucu beyaz topluluklardan 

Oluşan yörelerin okullarında okuyan çocuklara nazaran 

Daha az ırkçı davrandıkları ortaya konulur.

Jane Elliott 

Hala dünya çapında ayrımcılık karşıtlığı 

Üzerine konuşmalar yapan bir eğitmendir.

★★★★★★★

Blog dan Daha Farklı 

Derlemeye Ulaşmak İçin 

Aşağıdaki Link Adresine

Tıklayabilirsiniz 

https://xtarik.blogspot.com/